ΠΕΡΙ ΠΡΟΛΗΨΕΩΝ ΚΑΙ ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΥ Ο ΛΟΓΟΣ

Ο άνθρωπος ως το ανώτερο ον με λογική επί της γης  επιχείρησε σχεδόν από την αρχή της ύπαρξής του να αντιληφθεί και να εξηγήσει όλα όσα αφορούσαν τον κόσμο του επιστητού. Του κόσμου, δηλαδή, που τον περιέβαλε και διαμόρφωνε τις συνθήκες μέσα στις οποίες καλούταν να προσαρμοστεί.

Για να κινηθούμε πιο πολύ στα χωρικά μας ύδατα οι αρχαίοι Έλληνες φιλόσοφοι , προσωκρατικοί, σύγχρονοι του Σωκράτη καθώς και μετέπειτα φιλόσοφοι, προσπάθησαν να προσεγγίσουν τον περιβάλλοντα χώρο τους. Ωστόσο, η αδυναμία προσέγγισης και πλήρους κατανόησης πολλών στοιχείων, τους οδήγησε στην αναγωγή τους στο χώρο του μεταφυσικού. Άλλοτε, δηλαδή, σε στοιχεία της φύσης ( π.χ. φωτιά, χώμα κ.τ.λ ) και άλλοτε σε θεότητες ( π.χ δωδεκάθεο). Επί παραδείγματι, η εναλλαγή μέρας και νύχτας αποδιδόταν σε ένα θεϊκό άρμα που πετούσε στον ουρανό, τα έντονα φυσικά φαινόμενα σε δυσφορία και οργή των θεών και ου το καθεξής. Αυτό είχε ως αποτέλεσμα από τα πρώτα χρόνια να αναπτυχθούν τεχνικές που προσπαθούσαν να εντοπίσουν, να εξηγήσουν θεϊκά σημάδια και να πράξουν σύμφωνα με τη διάθεση των θεών. (Οιωνοσκοπία).

 

Η αδυναμία, όμως, πολλών ορισμών συνεχίστηκε και  κατά τη διάρκεια του αποκαλούμενου σκοτεινού μεσαίωνα όταν τα πάντα κάλυψε το εσκεμμένα σκοτεινά πλαίσιο των εκκλησιών. Μόνη ελπιδοφόρα και κάπως πιο φωτεινή περίοδος ήταν αυτή της Ευρωπαϊκής αναγέννησης (15ος – 16ος αιώνας) και του Ευρωπαϊκού διαφωτισμού (17ος -18ος αιώνας ). Τότε τα σπουδαία και περιεκτικά σπέρματα που διατυπώθηκαν από τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους αναπτύχθηκαν στην ουσία τους. Στο διάστημα αυτό έγινε μια προσπάθεια απομάκρυνσης του ανθρώπου από τις στερεότυπες αντιλήψεις για το σύμπαν, τις προλήψεις και τις δεισιδαιμονίες – που φρόντιζε να διαφυλάττει  ως κόρη οφθαλμού η εκκλησία – καθώς και η προβολή της λογικής ως μόνου ορθού κριτηρίου για την αλήθεια και τη γνώση.

 

Στο γενικότερο πλαίσιο των προλήψεων και των δεισιδαιμονιών που απασχολούν την ανθρώπινη ύπαρξη θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε ένα ανθρώπινο χαρακτηριστικό. Μία φυσική τάση του ανθρώπου να αποδίδει σε μεταφυσικές δυνάμεις υποθέσεις που ξεπερνούν το στενό νοητικό – γνωσιολογικό του επίπεδο. Όλα αυτά  δηλαδή, υποδηλώνουν τον ανθρώπινο φόβο που διακρίνεται σε δύο επίπεδα. Στο πρώτο επίπεδο, βρίσκεται ο φόβος  του αγνώστου. Μια προϋπάρχουσα, παντοδύναμη, κυρίαρχη και θεϊκή οντότητα. Στο δεύτερο επίπεδο, εντοπίζεται ο φόβος που κρύβουμε όλοι οι άνθρωποι, αυτόν της αλλαγής του χώρου που μας περιβάλλει, καθώς και τα στοιχεία από τα οποία αυτός αποτελείται. Ανάμεσα σε αυτούς τους  δύο , ο άνθρωπος χρησιμοποιεί τον πρώτο προκειμένου να κατανοήσει τον κόσμο του. Τι θα μπορούσε αυτό να εκφράζει; Την προσπάθεια που κάνει ο άνθρωπος να αποποιηθεί τέτοιων – νοητικών δύσκολων – υποθέσεων και να τις αποδώσει σε ένα ανώτερο ον. Υπάρχει, δηλαδή, φόβος, σύγχυση και αδυναμία ενός σαφούς ορισμού.

 

Στο περιεχόμενο των όρων δεισιδαιμονίες και προλήψεις θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε και την αστρολογία.

Ως αστρολογία γενικά ορίζεται η μελέτη των αστρικών κινήσεων και η εξαγωγή συμπερασμάτων που προκύπτουν από τη μελέτη αυτή και αφορούν την ανθρώπινη συμπεριφορά, καθώς και τις διαπροσωπικές σχέσεις. Μετά, λοιπόν, από την κλασική φιλοσοφία της αρχαιότητας, τους τέσσερις αιώνες αναγέννησης και διαφωτισμού, την προσπάθεια ανάδειξης του καθολικού ανθρώπου ( homo universalis ), του κριτικού στοχασμού και της λογικής που αυτός πρέσβευε και τέλος την ανάπτυξη θετικών και ανθρωπιστικών επιστημών, μεγάλο μέρος του ανθρώπινου πληθυσμού αρνείται τη λογική και εξακολουθεί  να πιστεύει με ζέση και να ορίζει τον τρόπο ζωής του με βάση τις κινήσεις των αστεριών που μια ομάδα αγυρτών έχει αναλάβει να τις εξηγήσει. Για πολλούς, τα ζώδια αποτελούν μια ευχάριστη και καθόλου επικίνδυνη ενασχόληση. Μήπως, όμως, τελικά κρύβει κινδύνους; Ας εξετάσουμε το εξής παράδειγμα: Ένα  άτομο Χ έχει κανονίσει κάποιο πρωινό μία συνάντηση για συνέντευξη για δουλειά μετά από πολλούς μήνες ανεργίας. Καθώς ετοιμάζεται το πρωί για τη συνάντηση ακούει την «επιστημονική» ανάλυση του ζωδίου του που αναφέρει πως δεν είναι η κατάλληλη μέρα για επαγγελματικές δραστηριότητες  και θα ήταν μάλιστα καλό να μη βγει από το σπίτι του. Το άτομο Χ πιστεύοντας σε τέτοιου είδους  προλήψεις ακυρώνει εν μέσω οικονομικής κρίσης και ανεργίας ραντεβού για δουλειά. Την κατάληξη νομίζω ο καθένας μπορεί να τη σκεφτεί. Το παράδειγμα αυτό σε πολλούς ίσως φανεί υπερβολικό είναι, όμως, στην ουσία τόσο υπερβολικό και παράξενο όσο και η διαμόρφωση του τρόπου ζωής με βάση τη μελέτη της Σελήνης και του Κρόνου σε συνδυασμό με την ώρα γέννησης κάθε ατόμου. Αυτό που πρέπει να καταλάβουμε από το παράδειγμα είναι ότι το μεγάλο πρόβλημα δεν είναι ότι το άτομο Χ θα έχανε απλώς τη δουλειά και θα έμενε άνεργο, αλλά τη βαθύτερη σημασία, πως τέτοιου είδους μη επιστημονικές ενασχολήσεις μας κρατάνε μακριά από τον ορθολογισμό και την κριτική σκέψη. Δύο στοιχεία στα οποία οφείλεται κάθε ανθρώπινη πρόοδος.

 

Πέραν της αστρολογίας οι προλήψεις συναντώνται και σε έναν ακόμη χώρο με τον οποίο όλοι σχετιζόμαστε. Το χώρο του ονείρου. Εδώ, όπως και στην αστρολογία έχουμε άλλο ένα επιστημονικό βιβλίο που εμπεριέχει την απόλυτή γνώση σύμφωνα με πολλούς. Τον «Ονειροκρίτη». Λήμματα, όπως τα σταφύλια, το νερό και τα φίδια προσπαθούν να εξηγήσουν προβολές του υποσυνειδήτου. Έτσι, οι παραπάνω όροι φανερώνουν την απογοήτευση, την ευτυχία και τέλος το κακό αντίστοιχα. Ας εξετάσουμε όσο μπορούμε πιο επιστημονικά την περίπτωση των ονείρων. Σχεδόν το σύνολο των ψυχιάτρων και των ψυχολόγων, με κεφαλή τον κορυφαίο Ζίγκμουντ Φρόιντ, έχουν καταλήξει στο συμπέρασμα πως τα όνειρα αποτελούν προβολές του ασυνειδήτου. Στο ασυνείδητο υπάρχουν σκέψεις και νοητικές διαδικασίες, που αναπτύσσονται και εκφράζονται χωρίς το άτομο να είναι σε θέση να αντιληφθεί την όλη διαδικασία. Κάτι, δηλαδή, που λειτουργεί ασυνείδητα χωρίς την ανθρώπινη συμμετοχή. Ο Φρόιντ υποστηρίζει πως δεν θα πρέπει να δίνουμε σημασία τόσο σε αυτό που βλέπουμε σε ένα όνειρο, αλλά να αποκωδικοποιήσουμε το συμβολισμό αυτό για να καταφέρουμε να αντιληφθούμε τη μη εμφανή σημασία. Η χρήση συμβόλων στα όνειρά μας γίνεται από τον ίδιο μας τον εαυτό, ο οποίος μεταμφιέζει τις ιδέες του ασυνειδήτου. Ουσιαστικά, τα όνειρά μας είναι μεταμφιεσμένες ιδέες από το βάθος του μυαλού. Με βάση την Φροϋδική θεωρία θα μπορούσαμε να εξηγήσουμε για παράδειγμα το σύμβολο του φιδιού σε ένα όνειρο: Έστω, λοιπόν, το άτομο Χ σε μία συγκεκριμένη περίοδο φοβάται, νιώθει πιεσμένο και περικυκλωμένο από εχθρούς. Ένα κακό, δηλαδή, συναίσθημα για κάθε άνθρωπο γενικότερα. Παραδοσιακά, το φίδι αποτελεί έναν κακό οιωνό, που φέρνει μαζί του την ανασφάλεια, το φόβο και ίσως το θάνατο. Είναι, δηλαδή, και αυτό φορτισμένο αρνητικά. Ως αποτέλεσμα, το άτομο Χ στον ύπνο του ασυνείδητα ταυτίζει το κακό που βιώνει αυτήν την περίοδο με ένα σύμβολο του κακού, όπως το φίδι. Η σημασία, λοιπόν, είναι προφανής χωρίς να χρειάζονται ονειροκρίτες και τα τοιαύτα. Με τον τρόπο αυτόν, λοιπόν, το ίδιο το ασυνείδητο φανερώνει την πραγματική αλήθεια.

 

Καταλήγοντας, ας αφήσουμε στην άκρη αστρολογικές τράπουλες και χάρτες, ας πάψουμε να χτυπάμε ξύλο όποτε ακούμε τη λέξη θάνατο, καθώς και να εξηγούμε βαθύτερες σκέψης του εγκεφάλου με βάση βιβλία μπακαλικής, τύπου Ονειροκρίτη. Ας προσπαθήσουμε με τις επιστήμες και την κριτική να κατακτήσουμε ένα νέο κόσμο που μας περιμένει λίγο πιο πέρα από τα σκοτάδια που επιλέγουμε να ζούμε. Αναντίρρητα, είναι δύσκολο και απαιτεί χρόνο. Με την κατάκτηση  όμως αυτού του νέου κόσμου ακόμη και αν γίνει αργά, θα είμαστε σίγουροι πλέον πως κάθε σπιθαμή του θα μας ανήκει ολοκληρωτικά και για πάντα!

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s