ΚΑΛΑΝΤΑ: ΟΙ ΚΡΥΦΟΙ ΣΤΙΧΟΙ!

Έρχονται τα Χριστούγεννα, η Πρωτοχρονιά, οι γιορτές, τα δώρα, οι τρεις μάγοι…και γενικά όλοι είναι στον κόσμο τους. Κανείς όμως δεν είχε πραγματικά προσέξει τα πρωτοχρονιάτικα κάλαντα που λένε τα πιτσιρίκια (και όχι μόνο) από σπίτι σε σπίτι. Παλαιότερα, ως αντάλλαγμα κέρδιζαν λίγα γλυκά. Πριν κάτι χρόνια χρήματα. Τώρα τίποτα.

Το θέμα όμως είναι ότι όλοι έχουμε μάθει να λέμε τα κάλαντα τόσο αυθόρμητα, που δεν έχουμε μπει στον κόπο να προσέξουμε τους στίχους και το νόημά τους.

 

Παραδεχτείτε το! Ποτέ δεν καταλάβατε τι σημαίνουν τα λόγια στα κάλαντα! Απλά τα τραγουδάτε επειδή έτσι τα μάθατε. Προσπαθήστε να τα τραγουδήσετε αυτή τη στιγμή από μέσα σας. Θα δείτε ότι σε πολλά σημεία δεν είστε σίγουροι αν χρησιμοποιείτε τις σωστές λέξεις και θα το ξανασκεφτείτε. Ο λόγος που ποτέ δε σας ανησύχησε αυτό, όταν τα λέγατε μικροί, είναι ότι πρώτον, τα λέγατε μαζί με άλλους και οι φωνές κάλυπταν η μία την άλλη και δεύτερον, ο οικοδεσπότης (που επίσης δεν κατανοούσε τα λόγια) σιγά μην παρακολουθούσε τι λέγατε. Το μόνο που τον απασχολούσε ήταν να βρει λίγα ψιλά να σας ξεφορτωθεί.

Γιατί αν γνωρίζαμε τα λόγια και το νόημά τους, θα βρισκόμασταν μπροστά σε μια μεγάλη έκπληξη. Στην πραγματικότητα, οι στίχοι στα κάλαντα της πρωτοχρονιάς λίγη σχέση έχουν με το συγκεκριμένο γεγονός. Και αυτή η αντίφαση είναι καλά κρυμμένη, λόγω του ωραίου αποτελέσματος που παράγει η ομοιοκαταληξία και η μελωδία.

Ας προσέξουμε λίγο (πραγματικά αυτή τη φορά) τις πρώτες στροφές:

 

Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά

*Ψηλή μου δέντρολιβανιά

κι αρχή καλός μας χρόνος

*εκκλησιά με τ` άγιο θόλος

 

>Τι θα πει «Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά-Ψηλή μου δέντρολιβανιά»! Και αυτό το άγιος θόλος τι είναι;

 

Άγιος Βασίλης έρχεται

*και δεν μας καταδέχεται

Από την Καισαρεία

*συ είσαι αρχόντισσα κυρία

 

>Ο Άγιος Βασίλης γιατί να μη μας καταδέχεται; (απορία που πάντα είχα). Επίσης, σε ποιόν απευθύνεται ο στίχος «συ είσαι αρχόντισσα κυρία»;

 

Βαστάει εικόνα και χαρτί

*ζαχαροκάντιο ζυμωτή

χαρτί και καλαμάρι

*δες και με το παλικάρι

κτλ.

 

>Τι σημαίνει «χαρτί και καλαμάρι-Δες και με το παλικάρι»! (ποιο παλικάρι; Πέντε 10χρονα τραγουδάνε μπας και βγάλουν κάνα φράγκο). Και τι σχέση έχει το ζαχαροκάντυο;

4638847414_82c32a2929_z

Οι στίχοι πραγματικά δε βγάζουν νόημα. Είναι άλλα αντί άλλων! Δε συνδέονται με κανέναν τρόπο μεταξύ τους. Στην πραγματικότητα, είναι σαν έχουν μπλεχτεί δύο διαφορετικά ποιήματα το ένα μέσα στο άλλο. Αν αφαιρέσουμε τους ζυγούς στίχους (με αστερίσκο) τα κάλαντα έχουν περισσότερη λογική (αν και χωρίς ομοιοκαταληξία) και ξαφνικά αποκτούν συνοχή:

 

Αρχιμηνιά και αρχιχρονιά

κι αρχή καλός μας χρόνος.

Άγιος Βασίλης έρχεται

Από την Καισαρεία

Βαστάει εικόνα και χαρτί

χαρτί και καλαμάρι κτλ.

 

Για την ιστορία, αρχικά, να αναφερθεί ότι τα κάλαντα ως έθιμο προέρχονται από το Μεσαίωνα και το Βυζάντιο και τραγουδιόνταν από τους καλενδιστές. Η τελική τους μορφή, πάντως, είναι αποτέλεσμα πολλών αλλαγών που έγιναν με την πάροδο των χρόνων και η προέλευσή τους δεν είναι ακριβής.

 

Η ερμηνεία: Εκείνη την εποχή η κοινωνική διαστρωμάτωση δεν επέτρεπε τα πολλά πάρε-δώσε μεταξύ απλών πολιτών (όχλος) και αριστοκρατίας. Πόσο μάλλον η έκφραση των συναισθημάτων. Έτσι, αν ένας νέος της μέσης αστικής τάξης είχε ερωτευτεί μία δεσποινίδα του παλατιού, ήταν σχεδόν αδύνατο να την πλησιάσει. Ο μόνος τρόπος με τον οποίο θα μπορούσε να γίνει αυτό ήταν στις γιορτές του νέου έτους, όπου θα της απήγγειλε τις ευχές. Ένας λοιπόν τέτοιος ερωτοχτυπημένος νέος βρήκε έναν ευφυή τρόπο να πει στη δεσποσύνη που του έκλεψε την καρδιά αυτά που ήθελε, χωρίς να γίνει αντιληπτός από του άλλους (ο πατέρας της και η λοιπή σνομπαρία). Έμπλεξε ανάμεσα στους στίχους των ευχών δικά του λόγια, ώστε να διατηρούν το ρυθμό των καλάντων και ταυτόχρονα να εξομολογούνται τον έρωτά του στην κοπελιά!

Έτσι, προσφωνεί τη νέα στο μπαλκόνι «ψηλή δεντρολιβανιά» και παρομοιάζει το καπέλο της (στην εποχή εκείνη ψηλό με κορυφή) ή τα μαλλιά της με τον θόλο της εκκλησίας. Επίσης την λέει «αρχόντισσα κυρία», αφού ανήκει σε αυτοκρατορική οικογένεια, παραπονούμενος ότι τον κοιτά αφ’ υψηλού και «δεν τον καταδέχεται» (το παίζει δύσκολη). Στη συνέχεια κάνει και το κομπλιμέντο του λέγοντάς την γλυκιά (ζαχαροκάντυο < ζαχαρο-κάρδιο) και την παρακαλεί να του ρίξει ένα βλέμμα: «δες και με το παλικάρι».

Η τεχνική αυτή -να ανακατεύονται κρυφά μηνύματα στους στίχους τραγουδιών- ήταν συνηθισμένη και χρησιμοποιούνταν από τους τροβαδούρους της εποχής για τέτοιους σκοπούς. Έτσι, μετέδιδαν μηνύματα σε αυτούς που ήθελαν, χωρίς να γίνονται αντιληπτοί από τα άλλα άτομα του παλατιού, οι οποίοι νοιάζονταν μόνο για την ωραία μουσική!

Advertisements

9 thoughts on “ΚΑΛΑΝΤΑ: ΟΙ ΚΡΥΦΟΙ ΣΤΙΧΟΙ!”

  1. Να σου πω την αλήθεια και εγώ πριν λίγο καιρό δεν γνώριζα τη σημασία των “ασυνάρτητων κάλαντων” που λέμε κάθε Πρωτοχρονιά, μέχρι που το ανακάλυψα πέρυσι.
    Μάλλον ισχύει αυτό που λέμε “η καψούρα πουλάει” , αλλιώς δεν εξηγείται που τόσα χρόνια τραγουδάμε μια ερωτική ιστορία .Την καλησπέρα μου.

  2. Το ζαχαροκαντιο δεν ειναι “ζαχαρο-καρδιο” ουτε σημαινει ζαχαροκαρδη. Το καντιο προερχεται απο την αραβικη λεξη kandi που σημαινει ζαχαροκαλαμο. Ζαχαροκαντιο λοιπον σημαινει ζαχαρη απο ζαχαροκαλαμο (που ειναι πιο γλυκια απο την κανονικη)
    Το δεντρολιβανο σε αντιθεση με το ονομα του δεν ειναι δεντρο, αλλα θαμνος αρα δεν ειναι ψηλος.
    Ψιλος ομως μπορει να ειναι, δηλαδη με λεπτα φυλλα. Και ειναι. Οπως ειναι και πολυ αρωματικο..
    Δες εδω την ιστορικη σημασια του δεντρολιβανου και γιατι μπορει να ειναι μεσα στα καλαντα…

    Σύμφωνα με τη λαογραφία, πήρε το όνομά του από τη Παναγία, η οποία άφησε το μανδύα της πάνω στο θάμνο. Μέχρι το επόμενο πρωί, τα λουλούδια του θάμνου είχαν γίνει μπλε και από τότε ονομάστηκε rose of Mary.

    Οι αρχαίοι Έλληνες το θεωρούσαν δώρο της Αφροδίτης. Οι μαθητές φορούσαν στεφάνια από δεντρολίβανο όταν είχαν εξετάσεις, γιατί βοηθούσε την συγκέντρωση και την μνήμη.

    Το δεντρολίβανο το χρησιμοποιούσαν παλιότερα ως λιβάνι γι αυτό λεγόταν και λιβανόδενδρο.

    Αναφέρεται ότι αφέψημα δενδρολίβανου, κέδρου και τερβινθίνης ήταν ένα ελιξίριο νεότητας, που ονομαζόταν το νερό της βασίλισσας της Ουγγαρίας.

    Στα νοσοκομεία παλιά έκαιγαν δεντρολίβανο για να απολυμάνουν τον αέρα.

    Και η καθε γυναικα που ανηγει την πορτα για τα Καλαντα, δεν θεωρειται αρχοντισσα και κυρα του σπιτιου της? Γιατι θα πρεπει να ειναι σωνει και καλα Βυζαντινη αρχοντισσα?

    Το χαρτι και καλαμαρι δεν εξηγεις πολυ πιθανον να νομιζεις οτι οτι ειναι χαρτι κι εχει μεσα ενα καλαμαροχταποδο…. Δες εδω τι σημαινει το καλαμαρι

    1) μικρό δοχείο που περιείχε μελάνι για γράψιμο, το μελανοδοχείο
    2) ειδική θήκη όπου τοποθετούνταν πένες από καλάμι

    Δεν συνεχιζω παρα κατω βαριεμαι να εξηγω τα ευκολως εννοουμενα…

    1. Χαίρομαι που το άρθρο σου έδωσε την αφορμή να ψάξεις τη σημασία των λέξεων και το νόημα του τραγουδιού!
      Να σημειώσω ότι το “χαρτί και καλαμάρι” δεν το εξηγώ επειδή πολύ απλά δεν ανήκει στους “ασυνάρτητους” στίχους. Και εγω μέχρι να το ψάξω νόμιζα ότι γινόταν αναφορά στον Καλαμάρη, το φίλο του Μπομπ σφουγγαράκη (χιουμοράκι).

  3. Αγαπητέ juniorer με εξέπληξες.Είσαι τόσο ευφάνταστος/η και τεκμηριώνεις το,,σενάριο σου τόσο καλά , που σκέφτομαι να σε προτείνω για μέλος της Ενωσης Θεατρικών Συγγραφέων Κύπρου.Γιατί Κύπρου;απλά γιατί σ’ αυτήν προεδρεύω.
    Αν είναι κάτι που μας απέμεινε,γιατί και τη γλώσσα την κουτσουρέψαμε με τα greeklish , είναι η παράδοση μας(τα ήθη και τα έθιμα μας)έτσι απλά για διατηρούμε την ταυτότητα Ελληνες..Τελικά δεν είχε άδικο ο Αρκάς που είπε- ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΤΥΧΗ ΝΑ ΓΕΝΝΗΘΗΣ ΕΛΛΗΝΑΣ ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΤΥΧΗ ΝΑ ΠΕΘΑΝΕΙΣ ΕΛΛΗΝΑΣ..ΤΟ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΗ ΑΤΥΧΙΑ. Προσωπικά σας παρακαλώ να σεβαστήτε κάθε τι που προέρχεται απο την παράδοση.Υπάρχουν χιλιάδες άλλα θέματα για..σεναριολογία.
    Με εκτίμηση
    Δέσπω Κόνιζου-Λοιζιά
    Πρόεδρος Ενωσης Θεατρικών Συγγραφέων Κύπρου.

    1. Αγαπητή Δέσπω, θα ηταν μεγάλη τιμή μου να ήμουν μέλος της Ενωσης Θεατρικών Συγγραφέων Κύπρου. Όπως είπατε το παραπάνω άρθρο απαίτησε μεγάλη φαντασία και αποτελεί ένα “σενάριο” που προσπάθησα να υποστηρίξω, και κανείς δεν μπορέι να είναι σίγουρος αν είναι και σωστό. Το μόνο σίγουρο είναι ότι διατηρώ τον σεβασμό μου για την παράδοση και ότι το άρθρο αυτό δεν έχει στόχο να “παίξει” με τις παραδόσεις, αλλά να τους δώσει μια ευχάριστη ερμηνεία.
      Με εκτίμηση, juniorer.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s